FACMU TALK 01 : ลอกเลียน/เรียนลอก

You are invited to FACMU Talk 01: ลอกเลียน/เรียนลอก

Mimicry is the similarity in appearance of one species to another that affords one or both protection.

Mimesis is a critical and philosophical term that carries a wide range of meanings, which include: imitation, representation, mimicry, imitatio, nonsensuoussimilarity, the act of resembling, the act of expression, and the presentation of the self.

Imitation is an advanced behavior whereby an individual observes and replicates another’s. The word can be applied in many contexts, ranging from animal training tointernational politics.

ประเด็นที่เราถกกันวันนี้ ถ้าพูดกันไปตามสิ่งที่พบเห็น ผมเชื่อว่าคงไม่ยากไม่ซับซ้อนเพราะ “ลอก” ก็คือการลอก พูดกันตามความเข้าใจทั่วๆ ไปแล้ว มันคือการ Copy คือทำซ้ำในสิ่งที่เห็น และถ้าเทียบกับจรรยาบรรณของการเรียนการสอน และการทำงานในสายวิชาชีพสถาปัตยกรรมแล้ว มันถือว่า “ผิด” เพราะ ไม่ได้เป็นความคิดของตัวเอง เอาความคิดของคนอื่นๆ ทำซ้ำ ถือได้ว่าละเมิดลิขสิทธิ์ จนไปถึงผิดกฎหมาย ผิดศีลธรรม บางคนถึงกับบอกว่า ขอให้งานออกมาไม่สวยดีกว่าไปลอกคนอื่น

การพูดคุยกันในครั้งนี้ ผมอยากให้พวกเรา ขยับขยายความคิดกันออกไปอีกนิด อย่าเพิ่งด่วนตัดสินใจไปว่า “การลอก” เท่ากับ “ความผิด” แต่อยากให้พิจารณาว่า อะไรคือการลอก การลอกนำมาซึ่งอะไรบ้าง จุดไหนหรือระดับไหนที่เรายอมรับว่าการลอกไม่เท่ากับความผิด

ก่อนอื่นเลยผมอยากให้พวกเราหันไปดูการเรียนการสอนในโรงเรียนสถาปัตยกรรมที่มีแต่ คำพิเศษๆ ที่ถูกใช้แต่อาจจะไม่ได้ถูกคิดกับมันอย่างละเอียดลึกซึ้ง เช่น draft, scale, represent, แม้กระทั่งคำว่า image เพราะคำทุกคำที่เรากำลังพูดถึงอยู่นี้ ทุกๆ คำคือ Arts of Copying (พูดในระดับที่กว้างที่สุด) การ Draft คือการลอกเส้น ลอกซ้ำของเส้นระหว่างชั้น ระหว่างโครงสร้าง Scale คือการลอกขนาด Representation คือการลอกภาพจริง และ Image คือการลอก Idea หรือ ความคิดของตัวเอง มีตรงจุดไหนบ้างที่เราคิดว่า มันคือ “ความผิด” ???

ประเด็นต่อมา Arts of Copying นี้แท้จริงแล้วเราเรียนรู้มันอยู่ในระดับของชีวิตประจำวัน ทุกวัน เราเคยได้ยินคำว่า Mimicry, Mimesis หรือ Imitation ไหม คำเหล่านี้คือ พฤติกรรมของคนเราที่เราคุ้นเคยอยู่แล้ว ตั้งแต่ไหนแต่ไรมา  Mimicry คือการลอกชนิดหนึ่ง ลอกเอาสภาพแวดล้อมเข้ามาในตัวเราเพื่อการป้องกันตัว Mimesis คือการลอกสิ่งต่างๆ รอบๆ ตัวเพื่อทำให้เราสามารถก่อร่างสร้างรูปและสะท้อนตัวเราออกมาให้คนอื่นๆ เห็น และ Imitation คือการเรียน “ลอก” พฤติกรรมของคนอื่นๆ เช่น การดูดนม การพูด การออกเสียง ที่น่าสนใจคือ ทำไมการ “ลอกเลียน” เหล่านี้จึงไม่คิดว่ามันเป็นความผิด มันมีระดับไหนของการ “ลอกเลียน” ที่เราอนุโลมว่ามันคือการ “ลอกเรียน” อยู่หรือไม่ หรือการพิจารณามันมีเหตุผลบางอย่างประกอบเช่น ความมุ่งหมาย (Attention) เช่น สำหรับการลอกเลียนเพื่อการดำรงชีพ หรือการป้องกันตัวเองถือว่าการลอก เป็นการ “เรียน” เป็นสิ่งที่ไม่ผิด ส่วนการลอกที่ไม่ได้มีความมุ่งหมายสำหรับการดำรงชีพหรือการป้องกัน เป็นการ “เลียน” เป็นสิ่งที่ผิด ไม่เหมาะสม ???

ประเด็นที่น่าสนใจต่อมาสำหรับการขยายความ “Arts of Copying” คือเมื่อเราอยู่ท่ามกลาง เครื่องถ่ายเอกสาร เครื่องสแกน กล้องถ่ายรูปในทุกรูปแบบ ทุกความละเอียด การดาว์นโหลดหนังและเพลง ใครสามารถได้มาซึ่งสิ่งที่ฟรีและเร็ว เป็นที่น่ายกย่องสรรเสริญ สิ่งเหล่านี้หล่อหลอมให้ความคิดคำนึงถึง คำว่า “Originality” หรือ “Authenticity” อ่อนด้อยลงไปอย่างรุนแรง มันเข้าข่าย The Death of an Author ในยุคหลังสมัยใหม่ที่ความแท้ ความจริง ในฐานะที่มันเป็นอยู่ แบบ อัตถิภาวนิยม (Existentialist) มลายหายไปสิ้น ในเมื่อสภาพแวดล้อมต่างๆ รอบๆ ตัวเรามันเอื้อให้เราคิดถึง ความแท้ เท่ากับ ความเทียมต่อยอดของความเทียม ความจริงเป็นเพียงสิ่งที่มีอยู่ก่อนหน้า หรืออาจจะอยู่ในเวปไซด์ อยู่ใน thump drive ของเพื่อนเท่านั้น แล้วเราจะบอกพวกเขาได้อย่างไรว่า มันไม่เหมาะสม ???

อย่างที่ได้เกริ่นไปแล้วข้างต้น เราน่าจะพิจารณาบริบทของตัวเรา ของการเรียนของเราก่อนว่า แท้จริงการลอกมันมีความเกี่ยวข้องกับเราอยู่ในทุกระดับ ตั้งแต่ลืมตาดูโลก จนมาถึงการดำรงชีพ และการเรียนการสอนในโรงเรียน แต่มันมีปัจจัยอะไรบางอย่างอยู่ที่ส่งผลให้เกิด ผลลัพธ์ ที่แตกต่างระหว่าง “ลอกเลียน” และ “เรียนลอก” เราน่าจะค้นหาและทำความเข้าใจในอย่างละเอียดลึกซึ้ง…

S